,,Spider-goats“, ანუ „ობობა-თხები“

ტრანსგენური „ობობა-თხები“ გენური ინჟინერიისა და ბიოტექნოლოგიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პროექტია. ისინი იწველიან რძეს, რომელიც შეიცავს ობობას აბლაბუდის ცილას - სპიდროინს.

ცილა სპიდროინი ფიბროინების (აბრეშუმის ცილები) ოჯახს მიეკუთვნება და როგორც აღმოჩნდა, ბუნებაში ერთ-ერთი ყველაზე მტკიცე და ამავე დროს, ელასტიური მასალაა.

ობობებისგან ცილა სპიდროინის დიდი რაოდენობით მიღება ძალიან რთულია, რადგან ისინი ტერიტორიული და კანიბალი ცხოველები არიან. აღნიშნული პრობლემის გადასაჭრელად კანადურმა კომპანია Nexia Biotechnologies-მა პროფესორ რენდი ლუისის ხელმძღვანელობით 2000-იანი წლების დასაწყისში შექმნა გენმოდიფიცირებული თხები - ობობის დნმ-ის ის სეგმენტი, რომელიც პასუხისმგებელია სპიდროინის სინთეზზე, შეიყვანეს თხის ემბრიონში. გენი ისე დააპროგრამეს, რომ ის თხის სხეულში მხოლოდ სარძევე ჯირკვლებში აქტიურდება. ტრანსგენური თხები გარეგნულად, ქცევით ან ჯანმრთელობით სრულიად არ განსხვავდებიან ჩვეულებრივი თხებისგან, განსხვავება მხოლოდ მათ რძეშია.

თავი 4. ყვავილოვან მცენარეთა დახასიათება

4.1. ფესვი

4.2. ღერო

4.3. ფოთოლი

4.4 ვეგეტატიური გამრავლება ყვავილოვან მცენარეებში

4.5 გამრავლების ორგანო - ყვავილი

4.6 ნაყოფი და თესლი

4.7. კულტურული მცენარეები

გამოყენებული მასალა: „ცოცხალი ბუნება“ 

(ა. შათირიშვილი, ნ. დვალიშვილი, 2025 წელი)

თავი 3. ცოცხალ ორგანიზმთა ნაირგვარობა: ბაქტერიები, სოკოები, მცენარეები

3.1. ბაქტერიები და ვირუსები

3.2. სოკოები

3.3. უმდაბლესი მცენარეები - წყალმცენარეები

3.4. უმაღლესი მცენარეები - ხავსები

3.5. უმაღლესი მცენარეები - გვიმრები

3.6. უმაღლესი მცენარეები - წიწვოვნები

3.7. უმაღლესი მცენარეები - ყვავილოვნები

გამოყენებული მასალა: „ცოცხალი ბუნება“ 

(ა. შათირიშვილი, ნ. დვალიშვილი, 2025 წელი)

N33 შეკითხვა

ურთხელის (უთხოვარის) ყველა ნაწილი ძლიერ შხამიანია, გარდა წითელი, წვნიანი თანათესლისა, რომელშიც თესლია მოთავსებული. რაში ეხმარება მცენარეს ამგვარი შეგუებულობა?

რა პირობებია საჭირო მცენარის ზრდა-განვითარებისთვის?

იმის გასარკვევად, თუ რა პირობებია საჭირო მცენარის აღმოცენებისა და განვითარებისათვის, ჩაატარეს შემდეგი ცდა: 
ხუთ ქოთანში ჩათესეს თანაბრი რაოდენობით ლობიოს თესლები.

I. ქოთანი თბილ, ნათელ ადგილას იდგა და ნიადაგი ირწყვებოდა თბილი წყლით.

II. თესლი მშრალ მიწაში ჩაითესა. ქოთანი იდგა ნათელ, თბილ ადგილას და არ ირწყვებოდა.

III. ქოთანი იდგა სიბნელეში, თბილ ადგილას და ირწყვებოდა თბილი წყლით.

IV. ქოთანი იდგა სინათლეზე, სიცივეში და ირწყვებოდა ცივი წყლით.

V. თესლი სველ მიწაში ჩაითესა. ქოთანი პოლიეთილენის პარკში იყო მოთავსებული, მასში ჰაერი ვერ აღწევდა. ქოთანი იდგა სინათლეზე.

ცდის შედეგი მოტანილია სურათზე.

როგორც სურათიდან ჩანს, თესლიდან მცენარის აღმოცენებისა და განვითარებისათვის საჭიროა: სითბო, წყალი, სინათლე და ჰაერი (კერძოდ, ჟანგბადი).

„ცოცხალი ბუნება“ (ა. შათირიშვილი, ნ. დვალიშვილი, 2025).

თავი 2. ცოცხალი ბუნების დამახასიათებელი თვისებები

2.1. გამრავლება

2.2. ორგანიზმთა ზრდა და განვითარება

2.3. კვება

2.4. სუნთქვა

2.5 გამოყოფა

2.6. მოძრაობა და გაღიზიანებადობა

გამოყენებული მასალა: „ცოცხალი ბუნება“ 

(ა. შათირიშვილი, ნ. დვალიშვილი, 2025 წელი)

თავი 1. სიცოცხლე და ცოცხალი ორგანიზმები

1.1. ცოცხალი და არაცოცხალი ბუნება

1.2. ძირითადი სასიცოცხლო თვისებები

1.3. უჯრედი - სიცოცხლის საფუძველი

1.4. ცოცხალ ორგანიზმთა დაჯგუფება - კლასიფიკაცია

გამოყენებული მასალა: „ცოცხალი ბუნება“ 

(ა. შათირიშვილი, ნ. დვალიშვილი, 2025 წელი)

სასწავლო პროექტები მე-5 კლასისთვის

„ჩემი სახლი ბუნებაში“ - ამა თუ იმ ეკოსისტემისთვის ტიპური საცხოვრებლის მაკეტის აგება, ეკო-მენიუსა და რაიმე განსაკუთრებული წესის / წესების  წარდგენით, რომლის დაცვაც მართებულია კონკრეულ ეკოსისტემაში.

სასწავლო პროექტი - „ჩემი სახლი ბუნებაში“

მე-5 კლასის მოსწავლეებმა ეკოსისტემების შესწავლის შემდეგ ააგეს სხვადასხვა ეკოსისტემის (უდაბნო, ზღვის სანაპირო, საქართველოს მთები, ტროპიკული ტყეები, არქტიკის ტუნდრა) შესაბამისი სასტუმროს მაკეტი; წარმოადგინეს ეკო-მენიუ და განსაკუთრებული წესის / წესების ჩამონათვალი, რომელთა დაცვა მართებულად მიიჩნიეს შერჩეულ ეკოსისტემაში.

ანანო და გვანცა

N32 შეკითხვა

მკვლევარმა შეიმუშავა ღვიძლის უჯრედების კულტურაში არსებული მნიშვნელოვანი ფერმენტის აქტივობის ანალიზის ხერხი - უჯრედებიან ჭურჭელში ამატებდა ფერმენტის სუბსტრატს, შემდეგ კი საზღვრავდა რეაქციის პროდუქტის რაოდენობას. მან საბოლოო შედეგების საჩვენებლად ააგო გრაფიკი, რომელზეც გამოსახა პროდუქტის რაოდენობის (Y ორდინატთა ღერძი) დამოკიდებულება დროზე (X აბსცისთა ღერძი).
მკვლევარმა გრაფიკზე აღნიშნა 4 წერტილი:
A - ცდის დასაწყისში, დროის მოკლე მონაკვეთში, პროდუქტი ჯერ კიდევ არ ჩანს; 
B - რეაქციის სიჩქარე სწრაფად იზრდება;
C - რეაქცია გამუდმებით ნელდება;
D - ხაზი ხდება წრფივი.
ააგეთ გრაფიკი ზემოთ მოცემული მონაცემების მიხედვით და თითოეული აღნიშნული წერტილისთვის აღწერეთ რეაქციის დროს მომხდარი მოლეკულური მოვლენები.